Kako proceniti potrebnu snagu invertera i kapacitet baterije
Tabele ispod prikazuju tipičnu potrošnju osnovnih uređaja u različitim vrstama off-grid objekata - cilj je da daju realan okvir za veličinu sistema. Konačno dimenzionisanje uvek zavisi od konkretne opreme, navika korišćenja i lokacije, pa vrednosti treba shvatiti kao orijentacione.
Osnovna potrošnja - zajedničko za sve objekte
| Uređaj | Tipična snaga (W) | Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan) |
|---|---|---|
| LED rasveta (5–8 sijalica) | 5–10 W po sijalici | 200–400 |
| Punjenje mobilnog telefona | 5–10 W | 20–30 |
| Ruter/modem (radi 24h) | 10–15 W | 150–250 |
| Laptop računar | 45–65 W | 150–300 |
| LED TV (32"–40") | 40–80 W | 150–300 |
| Frižider (energetski efikasan, 100–150 l) | 60–150 W (kompresor) | 500–1.000 |
LED rasveta (5–8 sijalica)
- Tipična snaga (W)
- 5–10 W po sijalici
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 200–400
Punjenje mobilnog telefona
- Tipična snaga (W)
- 5–10 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 20–30
Ruter/modem (radi 24h)
- Tipična snaga (W)
- 10–15 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 150–250
Laptop računar
- Tipična snaga (W)
- 45–65 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 150–300
LED TV (32"–40")
- Tipična snaga (W)
- 40–80 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 150–300
Frižider (energetski efikasan, 100–150 l)
- Tipična snaga (W)
- 60–150 W (kompresor)
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 500–1.000
Dodatno za stalno nastanjeno domaćinstvo
| Uređaj | Tipična snaga (W) | Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan) |
|---|---|---|
| Hidrofor pumpa za vodu | 500–1.200 W | 100–300 |
| Veš mašina (po ciklusu) | 500–2.000 W | 500–1.200 |
| Klima uređaj (manji inverter split) | 800–1.500 W | 3.000–6.000 (u sezoni) |
| Električni bojler za vodu | 1.500–3.000 W | 2.000–4.000 |
Hidrofor pumpa za vodu
- Tipična snaga (W)
- 500–1.200 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 100–300
Veš mašina (po ciklusu)
- Tipična snaga (W)
- 500–2.000 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 500–1.200
Klima uređaj (manji inverter split)
- Tipična snaga (W)
- 800–1.500 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 3.000–6.000 (u sezoni)
Električni bojler za vodu
- Tipična snaga (W)
- 1.500–3.000 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 2.000–4.000
Napomena: bojler i klima su najveći pojedinačni potrošači u off-grid domaćinstvu - kod dimenzionisanja često se ili predviđa znatno veći sistem, ili se traži alternativa (solarni/gasni bojler, klima samo uz dodatni izvor).
Dodatno za objekat na poljoprivrednom zemljištu
| Uređaj | Tipična snaga (W) | Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan) |
|---|---|---|
| Upravljačka jedinica / kontroler navodnjavanja | 5–20 W | 100–300 |
| Senzori i telemetrija | 2–10 W | 50–150 |
| Solenoidni ventili (pri aktivaciji) | 10–30 W | zanemarljivo |
| Pomoćna pumpa (van direktnog PV pogona) | 200–750 W | zavisi od režima rada |
Upravljačka jedinica / kontroler navodnjavanja
- Tipična snaga (W)
- 5–20 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 100–300
Senzori i telemetrija
- Tipična snaga (W)
- 2–10 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 50–150
Solenoidni ventili (pri aktivaciji)
- Tipična snaga (W)
- 10–30 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- zanemarljivo
Pomoćna pumpa (van direktnog PV pogona)
- Tipična snaga (W)
- 200–750 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- zavisi od režima rada
Dodatno za brod ili splav
| Uređaj | Tipična snaga (W) | Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan) |
|---|---|---|
| Navigaciona elektronika (GPS, VHF, ehosonder) | 20–50 W (ukupno) | 200–400 |
| Kaljužna pumpa (bilge pump) | 40–80 W | zanemarljivo (povremeno) |
| Frižider (12V kompresorski, kompaktan) | 40–70 W | 400–700 |
| Sidreni vitao (anchor windlass) | 800–1.500 W (kratkotrajno) | zanemarljivo u proseku |
Navigaciona elektronika (GPS, VHF, ehosonder)
- Tipična snaga (W)
- 20–50 W (ukupno)
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 200–400
Kaljužna pumpa (bilge pump)
- Tipična snaga (W)
- 40–80 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- zanemarljivo (povremeno)
Frižider (12V kompresorski, kompaktan)
- Tipična snaga (W)
- 40–70 W
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- 400–700
Sidreni vitao (anchor windlass)
- Tipična snaga (W)
- 800–1.500 W (kratkotrajno)
- Prosečna dnevna potrošnja (Wh/dan)
- zanemarljivo u proseku
Minimalna snaga invertera
Inverter se ne bira prema zbiru svih uređaja u objektu, već prema zbiru uređaja koji rade istovremeno u trenutku najvećeg opterećenja - plus rezervi za pokretanje uređaja sa motorom ili kompresorom (frižider, pumpa, klima, sidreni vitao), koji pri uključivanju kratkotrajno zahtevaju i do 3–5 puta veću snagu od nazivne. Praktično pravilo: saberite snagu uređaja koji realno rade zajedno, dodajte rezervu od bar 20–30%, i proverite da li najveći pojedinačni startni skok staje u tu rezervu. Za manje objekte (vikendica, brod) to je obično inverter od 1–3 kW; za stalno nastanjeno domaćinstvo sa bojlerom ili klimom, često 3–6 kW ili više.
Zašto se PV paneli predimenzionišu (oversizing)
Off-grid sistem nema mrežu kao rezervu - sav potreban kapacitet mora da obezbedi sunce. Problem je što realna proizvodnja panela retko dostiže nazivnu (deklarisanu) snagu: gubici usled temperature, ugla upada sunca, prljavštine i oblačnosti obično oduzimaju 15–30% čak i po najboljem danu, a zimi je i sam dan kraći uz znatno manju insolaciju. Zato se instalisana snaga panela po pravilu bira znatno veća od teorijski "idealnog" proračuna zasnovanog na letnjim uslovima - ne da bi se proizvelo više energije nego što treba, već da bi se dovoljna energija obezbedila i u lošijim uslovima, ne samo u idealnim letnjim danima.
Minimalni kapacitet baterije
Baterija mora da pokrije potrošnju noću i tokom nekoliko uzastopnih oblačnih dana - takozvane dane autonomije. Uobičajena praksa je da se za stalno nastanjeno domaćinstvo (gde prekid napajanja ima ozbiljne posledice) planira veći broj dana autonomije nego za manje kritične primene poput vikendice ili broda. Bitno je računati sa upotrebljivim, a ne nazivnim kapacitetom baterije - kod LiFePO4 baterija to je gotovo ceo deklarisani kapacitet, dok kod olovnih baterija treba planirati znatno veći nazivni kapacitet zbog ograničenja dubine pražnjenja.
Na primer, tipično off-grid domaćinstvo sa uređajima iz tabela iznad ima dnevnu potrošnju reda veličine nekoliko kWh, što se direktno prevodi u zahtevanu snagu invertera i kapacitet baterije - ali svaki objekat je drugačiji, pa konačan proračun uvek treba prilagoditi konkretnoj opremi i lokaciji.
